Ders anlatım teknikleri: dikkat, tempo, soru ve örnek
Bir dersin anlatımı üç şeye indirgenir: dikkatin kaç dakikada bir tazelendiği, öğrencinin ne sıklıkla bir şey yapmak zorunda kaldığı ve soyut olanın kaç örnekle somutlandığı. Kesintisiz anlatım on beş yirmi dakikadan sonra verim kaybeder; bu yüzden ders, aralarında soru, örnek ya da kısa bir çalışma bulunan bloklara bölünür. Teknikler bu üç eksenin etrafında toplanır.
Bu yazı blok kurmayı, soru biçimlerini, örnek ve tahta kullanımını, tempoyu ve dersi bitirmeyi anlatıyor.
Blok kurun
Bir saatlik dersin işleyen biçimi: 15 dakika anlatım → 3-5 dakika etkinlik → 15 dakika anlatım → etkinlik → toparlama. Etkinlik büyük iş olmak zorunda değil; bir soru, bir hesap, komşusuyla bir dakikalık karşılaştırma yeterlidir. Uzun derslerde mola planı için uzun derste mola yazısına bakın.
Blok sınırlarını slaytta görünür yapın: bölüm slaytı, kazanım cümlesi, sonra içerik. Öğrenci nerede olduğunu bilmediğinde dikkat daha hızlı dağılır.
Soru sorma
"Anlaşıldı mı?" sorusu bilgi vermez; yanıt her zaman sessizliktir. İşe yarayan biçimler:
- Seçenekli soru. Üç yanıt, el kaldırarak oylama. Dağılım size dersin hangi yarısını kullanacağınızı söyler.
- Önce düşün, sonra konuş. Otuz saniye bireysel düşünme, bir dakika komşusuyla karşılaştırma, sonra birkaç yanıt.
- Bekleme süresi. Soruyu sorduktan sonra en az beş saniye bekleyin. Türkçe sınıflarda sessizlik hızlı doldurulur; beklemek yanıtı getirir.
- Yanlışı adlandırın. "Burada en sık yapılan hata şu" cümlesi, yanlış cevabı utanç konusu olmaktan çıkarır.
Daha fazla biçim için kalabalık derste aktif öğrenme.
Örnekle anlatın
Yeni bir kavram için sıralama şudur: somut örnek → kavramın adı ve tanımı → ikinci örnek → sınır durumu. Tanımla başlamak, dinleyicinin tutunacağı bir şey olmadığı için en pahalı yoldur.
İkinci örnek farklı bir alandan gelsin: kavramın tek bir bağlama yapışmasını engeller. Sınır durumu ise kavramın nerede işlemediğini gösterir ve sınavda çıkacak soruyu baştan yanıtlar.
Tahtayı bırakmayın
Slayt hazır bilgiyi gösterir, tahta düşünmeyi gösterir. Türetmeler, hesaplar ve çizimler tahtada yapıldığında öğrenci sizin hızınızda ilerler; slaytta belirdiğinde yalnızca sonucu görür. Pratik karma: kavramlar ve şekiller slaytta, türetme ve örnek çözüm tahtada. Tahtaya yazdığınız şeyin slayt karşılığı varsa, dersten sonra paylaşacağınız PDF'e o slaytı ekleyin.
Tempo ve ses
- Konuşma hızı dakikada 120-150 kelime; heyecanlıyken hızlanma eğilimi vardır, bilinçli yavaşlayın.
- Önemli cümleden önce ve sonra durun. Sessizlik vurgu aracıdır.
- Arka sıraya bakarak konuşun; ses doğal olarak yükselir.
- Slayttaki maddeyi okumayın. Öğrenci okumayı sizden hızlı bitirir ve dinlemeyi bırakır (slaytta çok fazla yazı).
Dersi bitirme
Son üç dakikayı koruyun: bugünün üç cümlesi, bir sonraki dersin sorusu, hafta içi yapılacak iş. Zil çalarken yarım kalan bir konu, öğrencinin aklında yanlış hâliyle kalır. Başlangıç ve bitiş kalıpları için sunuma nasıl başlanır, nasıl bitirilir.
Lecture Studio ile
Lecture Studio, eklediğiniz okumalardan desteyi, konuşmacı notlarını, soruları ve öğretim rehberini yazar; bloklar ve sorular hazır gelir, siz anlatıma odaklanırsınız. Mac uygulaması beta boyunca ücretsiz, bir Oberik proje anahtarı gerekiyor.
Sık sorulan sorular
Derste dikkat süresi ne kadar?
Kesintisiz anlatımda on beş yirmi dakika. Bu yüzden ders, arasında soru ya da kısa çalışma olan bloklara bölünür.
Derste soru sorunca kimse yanıtlamıyorsa ne yapmalı?
Seçenekli soruya çevirin ve oylatın, ya da önce otuz saniye düşünme ve komşusuyla karşılaştırma isteyin. Soru sonrası en az beş saniye bekleyin.
Slayt mı tahta mı?
İkisi: kavram ve şekiller slaytta, türetme ve örnek çözüm tahtada. Tahta, düşünme hızını görünür kılar.
Ders nasıl bitirilir?
Son üç dakikada günün üç cümlesi, bir sonraki dersin sorusu ve hafta içi yapılacak iş söylenir.