Sunumda görsel kullanımı: telif, ücretsiz kaynaklar, künye
Arama sonucunda bulunan bir görsel, aksi belirtilmedikçe telif korumasındadır ve "ders için kullanıyorum" tek başına bir izin değildir. Güvenli üç yol vardır: Creative Commons lisanslı ya da kamuya açık görseller, kurumunuzun abone olduğu görsel bankaları ve kendi ürettiğiniz görseller. Lisansı dosya başına kaydeden kaynaklar — Wikimedia Commons, Openverse — "ücretsiz" diyen sitelerden daha değerlidir, çünkü neye izniniz olduğunu sonradan kanıtlayabilirsiniz.
Bu yazı lisansları, kaynakları, künye yazımını ve istisnaları anlatıyor.
Lisanslar kısaca
| Lisans | Ne yapabilirsiniz | Koşulu |
|---|---|---|
| CC0 / kamu malı | her şey, künye zorunlu değil | yine de yazın; izlenebilirlik sağlar |
| CC BY | kullanım ve uyarlama | künye zorunlu |
| CC BY-SA | kullanım ve uyarlama | künye + türev çalışma aynı lisansla |
| CC BY-NC | kullanım ve uyarlama | ticari olmayan kullanım |
| CC BY-ND | olduğu gibi kullanım | uyarlama yok: kırpma, renk değişikliği yok |
İki pratik not: NC (ticari olmayan) koşulu ücretli programlar ve kurumsal eğitimler için tartışmalıdır, bu yüzden ticari sayılabilecek her yerde BY ya da BY-SA tercih edin. ND ise slayta sığdırmak için yapacağınız kırpmayı yasaklar.
Nereden bakmalı
- Wikimedia Commons — çok geniş; her dosyanın sayfasında lisans ve yaratıcı bilgisi yazılıdır, künye için gereken tam olarak budur.
- Openverse — açık lisanslı koleksiyonlarda arama yapar, lisansı sonuçla birlikte gösterir.
- Kurum abonelikleri — birçok üniversite görsel ya da şekil bankasına abonedir; kütüphane sayfasından bakın, koşullar genellikle eğitim kullanımını doğrudan kapsar.
- Kamu kurumu materyalleri — sıklıkla serbesttir, ama kurumun kendi koşulunu okuyun.
- Makale şekilleri — makaleye erişiminiz olması şekli yeniden yayımlama izni vermez. Birçok yayıncı derste kullanıma izin verir, bazıları başvuru ister; yayıncının izinler sayfasına bakın ya da yazarın açık lisanslı sürümünü kullanın.
Yapay zekâ ile üretilmiş görsellerin hukuki durumu ülkeden ülkeye değişiyor; ders materyalinde kullanıyorsanız slaytta belirtin.
Künye on saniye alır
Görselin bulunduğu slayta, küçük punto ile yazın; sona toplu liste koymayın:
Görsel: M. Yılmaz, "Kırınım deseni", Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Başlık, yaratıcı, kaynak, lisans. Çoğu CC lisansının istediği budur ve öğrenciye aslını nerede bulacağını da söyler. Kural sunumda kaynak gösterme yazısındakiyle aynıdır: künye, iddianın yanında durur.
Ders paketi hazırlıyorsanız her görselin kaynağını ve lisansını bir metin dosyasında tutun. Ders başına bir dakika alır, sorulduğunda bir hafta kazandırır.
Ekran görüntüsü, logo ve öğrenci fotoğrafı
- Yazılım ekran görüntüleri o yazılımı anlatırken genellikle kabul edilir; yine de üreticinin marka sayfasına bakın.
- Logolar görsel lisanslarının kapsamında değildir; kuruma atıf için kullanılır, süs olarak değil.
- Kişi fotoğrafları için izin gerekir; kendi öğrencilerinizin fotoğrafı da buna dâhildir. Sınıfta bir kez gösterilen fotoğrafla öğrenme yönetim sistemine yüklenen fotoğraf aynı şey değildir.
Dosyaları dersle birlikte saklayın
Görseli indirin, haftanın klasörüne koyun, kaynağını yanındaki metin dosyasına yazın (ders dosyalarını düzenleme). Başkasının sunucusundaki görsele bağlanmak dersin ortasında kırılır; ayrıca Marp ile PDF alırken yerel dosyalar --allow-local-files ister (Marp görseller).
Sık sorulan sorular
İnternetten bulduğum görseli sunumda kullanabilir miyim?
Lisansını doğrulamadan hayır. Arama sonuçları varsayılan olarak teliflidir; lisansı dosya bazında kaydeden kaynakları kullanın.
Ders sunumu için en güvenli lisans hangisi?
CC0 ve CC BY. İkisi de kullanım ve uyarlamaya izin verir; BY yalnızca künye ister.
Slaytta görselin künyesi nasıl yazılır?
Aynı slaytta, küçük punto ile: başlık, yaratıcı, kaynak ve lisans — "Görsel: A. Yazar, Wikimedia Commons, CC BY 4.0" gibi.
Makaledeki şekli slayta koyabilir miyim?
Çoğu zaman izin gerekir. Makaleye erişim, şekli yeniden yayımlama hakkı vermez; yayıncının izin koşullarına bakın.